Manastiri i Gurit

Akademia AL

Mon, 14 Sep 2026

Shkrim dedikuar Xha Brankos dhe të ndjerit Profesor Branislav Sinadinovskit.

MANASTIRI I GURIT (BIGORSKI): KU JANË LIBRAT DHE DOKUMENTET?

Kush i mori librat, dorëshkrimet dhe dokumentet historike të MANASTIRIT TË GURIT (BIGORSKI)?

Dhe nëse disa prej tyre janë "vjedhur", kush përfitoi nga zhdukja e tyre?

Kjo pyetje bëhet edhe më interesante kur shohim se çfarë ndodhi në vitin 2008, vetëm një vit para zjarrit të vitit 2009.

Kush e helmoi Profesor Branko Sinadinovskin?

Në vitin 2008, në MANASTIRIN E GURIT (BIGORSKI) nisën punimet për një kishë të re në stilin rus, SPONSORUAR NGA RUSET, kushtuar Shën Serafimit të Sarovit. Më 20 shkurt 2008 u shenjtëruan themelet.

Më 28 korrik 2008, në manastir mbërritën edhe reliket e Shën Serafimit të Sarovit, të dhuruara nga Arkimandriti John i një manastiri të lidhur me Kishën Ortodokse Ruse Jashtë Rusisë (ROCOR), përmes Dragica Veljanovskës.

Pra, lidhja ruse e vitit 2008 nuk është thjesht një hamendësim. Ajo është e dokumentuar nga vetë manastiri.

Por tani vjen pyetja tjetër.

PO LIBRAT?

Nëse në arkivat e vjetra të MANASTIRIT TË GURIT (BIGORSKI) kanë ekzistuar libra, dorëshkrime dhe dokumente që dëshmojnë historinë e banorëve të kësaj treve, çfarë ndodhi me ta?

Sepse librat e vjetër nuk janë thjesht letër.

Ata janë dëshmi.

Dëshmi për:

• gjuhën që flisnin njerëzit;

• emrat dhe mbiemrat e familjeve;

• vendbanimet;

• lidhjet farefisnore;

• traditat;

• kishat dhe manastiret;

• mënyrën se si e quanin veten njerëzit e kësaj treve;

• dhe historinë e vërtetë të popullsisë vendase.

TANI KËTU HYJMË TEK PYETJA MË E NDJESHME:

KUSH I KA SHKRUAR KËTO LIBRA?

NË ÇFARË GJUHE?

ÇFARË EMRASH PËRMENDIN?

ÇFARË GJUHE FLISNIN FAMILJET E KËSAJ TREVE?

Sot ekziston ende një prani e fuqishme e gjuhës shqipe në Maqedoninë e Veriut, në anën perëndimore, veçanërisht në zonën e Dibrës, Gostivarit, Strugës, Ohrit, Kërçovës, Tetovës dhe më gjerë. Burime gjuhësore e përshkruajnë shqipen si gjuhë shumicë në disa prej këtyre zonave.

Atëherë pyetja është:

Nëse njerëzit e kësaj treve kanë vazhduar të flasin shqip brez pas brezi, çfarë na tregojnë dokumentet e vjetra për gjuhën e tyre?

Dhe, nëse ekzistojnë dokumente në shqip, ose dokumente që pasqyrojnë një gjuhë të vjetër lokale, ku janë ato sot?

Kujt i pengon që ato të dalin në dritë?

Kujt i pengon shqipja?

Kujt i pengon të studiohet edhe gjuha e vjetër e kësaj treve, pa ndërhyrje politike dhe pa ndryshuar emrat, familjet dhe historinë sipas interesave të kohës?

Nuk po themi se çdo dokument i humbur është vjedhur nga rusët.

Por nëse ka pasur vjedhje apo zhdukje dokumentesh, atëherë duhet të bëhen pyetje shumë konkrete:

Kush i mori?

Kur u morën?

Ku ndodheshin?

Kush kishte qasje në to?

Ku përfunduan?

Dhe mbi të gjitha:

PSE NUK BËHET NJË INVENTAR PUBLIK I DOKUMENTEVE DHE DORËSHKRIMEVE TË MANASTIRIT TË GURIT (BIGORSKI)?

Sepse historia nuk duhet të përcaktohet nga ajo që mbetet në arkiv, ndërsa ajo që zhduket të harrohet.

Një libër i vjetër mund të jetë një dëshmitar më i fortë se njëqind deklarata moderne.

Prandaj kërkesa është e thjeshtë:

HAPNI ARKIVAT.

NXIRRNI DOKUMENTET.

INVENTARIZONI DORËSHKRIMET.

LE TË SHOHIM ÇFARË GJUHE FLITNIN, SI QUHESHIN DHE ÇFARË HISTORIE SHKRUANIN BANORËT E KËSAJ TREVE.

Sepse në fund të fundit:

KUJT I TAKON HISTORIA E MANASTIRIT TË GURIT (BIGORSKI)?

Dhe...

ÇFARË NA FSHEHIN LIBRAT QË SOT NUK JANË MË ATY KU DUHET TË ISHIN?

Tashëtu del edhe një pyetje tjetër që meriton përgjigje.

Pse përmendet Behgjet Pacolli si donator në rindërtimin e MANASTIRIT TË GURIT (BIGORSKI) pas zjarrit të vitit 2009?

Nëse kjo është e saktë, kush e ftoi?

Kush e propozoi donacionin?

Sa ishte shuma?

Çfarë konkretisht u financua?

Dhe mbi të gjitha:

ÇFARË RAPORTI DHE LIDHJEJE EKZISTONTE MES PACOLLIT, MANASTIRIT TË GURIT (BIGORSKI) DHE PROJEKTIT TË RINDËRTIMIT PAS ZJARRIT?

Kjo pyetje bëhet edhe më interesante duke pasur parasysh se Pacolli dhe kompania e tij Mabetex kanë pasur prej dekadash projekte të rëndësishme në Rusi, përfshirë projekte të mëdha restaurimi dhe ndërtimi në Moskë dhe në Kremlin.

Kjo nuk do të thotë se ekziston ndonjë lidhje e fshehtë.

Por nëse ka pasur një donacion për rindërtimin e MANASTIRIT TË GURIT (BIGORSKI), atëherë dokumentet duhet të jenë publike:

- Marrëveshja e donacionit?
-Shuma e financimit?
- Emri i donatorit;
- Projekti i rindërtimit;
- Kompanitë që kryen punimet;
- Dokumentacioni para dhe pas zjarrit.

Sepse në një histori ku flitet për zjarr, dokumente, libra dhe dorëshkrime të zhdukura, çdo financim dhe çdo person që ka pasur rol në rindërtim meriton të shqyrtohet me dokumente.

Jo me thashetheme.
Jo me propaganda.
Por me fakte.

Dhe pyetja mbetet:

ÇFARË ROLI PATI BEHGJET PACOLLI NË RINDËRTIMIN E MANASTIRIT TË GURIT (BIGORSKI) PAS ZJARRIT?

Nëse ka qenë donator, le ta dimë saktësisht çfarë financoi.

Nëse nuk ka qenë, le të korrigjohet publikisht ky informacion.

Sepse kur bëhet fjalë për trashëgiminë historike, çdo dokument ka rëndësi.